بهارِ امسال نيز همچون همهيِ بهارهايِ پانزده سالِ پيش
شاهدِ برگزاريِ نمايشگاهِ بينالملليِ كتاب در تهران است. در جامعهيي كه به شدت
با فقرِ كتابخواني روبهرو است اين البته حادثهيِ فرخندهيي است, بهخصوص از اين
جهت كه مسئولانِ فرهنگيِ كشور با تأكيد بر رعايتِ شأنِ كتاب و كتابخواني با اهلِ
فرهنگ همگام ميشوند و اين در ميانِ مردمي كه خاطراتِ تلخِ بسياري از كتابستيزيِ
حاكمان را به حافظهيِ تاريخيِ خود سپرده اند, مايهيِ اميدواري است.
اما كساني كه با چشمِ باز سرنوشتِ پر رنجِ كتاب و كتابت را
در اين ديار دنبال ميكنند با تناقضاتي مواجه اند كه در چشمشان آن همه كوشش را كه
از هفتهها پيش در برگزاريِ اين مراسم به عمل آمده, به هياهويي تبليغاتي بدل كرده است. ناگزير يادآور ميشويم:
شأنِ نويسنده از شأنِ كتاب جدا نيست. اگر اين نويسندهگان
اند كه آثارِ عرضه شده در نمايشگاهِ كتاب را پديد آورده اند آيا اين بي حرمتيِ
آشكار نيست كه ايشان و يا ناشران آثارِ ايشان را برايِ صدورِ مجوزِ چاپ پشتِ
درهايِ بسته در انتظار بگذارند؟ و بر كدام اساس ثمرهيِ كوششِ اهلِ قلم بايد در
ترازويِ داوريِ حكومتگران نهاده شود؟
بخشِ مهمي از ادبياتِ جديِ معاصر از كتابهايِ درسي غايب
است. تقريباً همهيِ كارشناسان معتقد اند شوقِ كتابخواني در يك ملت پديد نخواهد
آمد مگر آن كه برايِ آن آموزش ببينند. و مگر كتابهايِ درسي جنبهيِ آموزشي ندارد؟
اگر كودكان و نوجوانان را در دبستان و دبيرستان با هدايت و شاملو و فروغ آشنا
نكنيم, آشنايي با ادبِ معاصر كجا و چهگونه ميسر خواهد شد؟
ادبياتِ معاصر نه تنها از كتابهايِ درسي غايب است, از
تحريمِ صداوسيما نيز رنج ميبرد. در جامعهيي كه وجهِ شنيداريِ ارتباط همچنان بر
وجهِ مكتوبِ آن غلبه دارد, با وجودِ اين تحريمِ مصرانه تبليغ پيرامونِ اشاعهيِ
كتابخواني هر گز جدي تلقي نخواهد شد.
بخشي از ادبِ كلاسيكِ ما همچنان در محاقِ سانسور مانده است.
سعدي و عبيد و ايرج و ديگران جزاً و كلاً تحتِ سانسور قرار دارند. حذفِ مهمترينِ
آثارِ هدايت برجستهترين چهرهيِ كلاسيكِ معاصرِ هر ادعايي راجع به حرمت به ادبِ
معاصر را بي اعتبار ميسازد. در اين ميان سانسورِ آل احمد كه بزرگراه و مدرسه به
نامش ميكنند, جدا مايهيِ شگفتي است.
بخشي از ادبياتِ معاصرِ فارسي خارج از مرزهايِ ايران توليد
ميشود. تكريم و تعظيمِ راستينِ ادبِ فارسي به محلِ
جغرافياييِ توليدِ آن بي اعتناست. لازم است از ناشرانِ ايرانيِ خارج از كشور نيز
برايِ شركت در نمايشگاه دعوت به عملِ آيد.